महाराष्ट्र शासन | Government of Maharashtra |
मराठी

ग्रंथालय

महाराष्ट्र शासन | Government of Maharashtra |
English
National Emblem of India

आर. ए. पोदार वैद्यकीय (आयुर्वेदिक) महाविद्यालय
एम. ए. पोदार आयुर्वेदिक रुग्णालय वैद्यकीय शिक्षण व औषध विभाग

ग्रंथालय

ग्रंथालयाचा आढावा

महाविद्यालयाचे ग्रंथालय हे अध्यापन, अध्ययन आणि संशोधन कार्यांना आधार देणारे एक महत्त्वपूर्ण शैक्षणिक साधन आहे. हे विद्यार्थ्यांना आणि प्राध्यापकांना आवश्यक असलेली पुस्तके, जर्नल्स, वृत्तपत्रे आणि डिजिटल साहित्य उपलब्ध करून देणारे एक केंद्रिय संसाधन केंद्र आहे.

आमच्या संस्थेच्या ग्रंथालयात पुस्तकांचा व्यवस्थित संग्रह आहे. BAMS अभ्यासक्रमानुसार विषयवार पुस्तके वर्गीकृत केलेली आहेत, त्यामुळे पुस्तके सहज उपलब्ध होतात. येथे आधुनिक तसेच आयुर्वेदातील प्राचीन ग्रंथांचा समृद्ध संग्रह संदर्भासाठी उपलब्ध आहे. शिष्यवृत्तीधारक विद्यार्थ्यांसाठी बुक बँकची पुस्तके स्वतंत्रपणे ठेवलेली आहेत. तसेच १४ राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय जर्नल्स व काही मासिकांची सदस्यता घेतलेली आहे.

शैक्षणिक विषयांव्यतिरिक्त प्रेरणादायी पुस्तके, कथासंग्रह इत्यादींचाही संग्रह उपलब्ध आहे, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना मन:शांती मिळते आणि ताजेतवाने वाटते.

आमच्याकडे इंटरनेट सुविधेसह ई-लायब्ररी उपलब्ध आहे. येथे संगणकांमध्ये आयुर्वेद विषयक ई-पुस्तकांचा संग्रह आहे.

संस्थेने “MUHS Consortium” या विद्यापीठाच्या डिजिटल लायब्ररीची सुविधा देखील घेतलेली आहे. यामध्ये प्राचीन ग्रंथ, आधुनिक पुस्तके, संशोधन लेख, वैज्ञानिक जर्नल्स इत्यादी विविध प्रकारचे ऑनलाइन अध्ययन साहित्य उपलब्ध आहे. प्रत्येक विद्यार्थी व प्राध्यापक आपल्या वैयक्तिक लॉगिन आयडी आणि पासवर्डद्वारे कुठूनही या डेटाबेसचा वापर करू शकतात.

ग्रंथालये शैक्षणिक विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. ती वाचनाची सवय लावतात, ज्ञानवृद्धी करतात आणि आयुष्यभर शिक्षणाला प्रोत्साहन देतात. शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि समाजामध्ये ग्रंथालये अत्यावश्यक संस्था आहेत.
पुस्तकांची यादी
ग्रंथालयामध्ये आयुर्वेदिक ग्रंथ, पाठ्यपुस्तके तसेच आधुनिक पुस्तकांसह एकूण २०,८१८ पुस्तके उपलब्ध आहेत.

जर्नल्सची यादी

अनु. क्र. विषय जर्नलचे नाव वारंवारिता
1 अगदतंत्र Indian Journal of Medical Research (ICMR) (Indian Council of Medical Research, New Delhi) मासिक
2 द्रव्यगुण Journal of Drug Research in Ayurvedic Sciences (JDRAS) मासिक
3 कौमारभृत्य Journal of Ayurveda and Integrated Medical Sciences (JAIMS) – 2 अंक दोन महिन्यांनी
4 कायचिकित्सा Journal of Ayurveda and Holistic Medicine (JAHM) – 12 अंक मासिक
5 क्रिया शरीर AYU (An International Journal of Review in Ayurveda) – 4 अंक त्रैमासिक
6 पंचकर्म Panchkarma: A Journal on Samshodhana and Samshamana – 2 अंक सहा महिन्यांनी
7 प्रसूती व स्त्रीरोग Journal of Ayurveda – 4 अंक (Medknow) त्रैमासिक
8 रचना शरीर Journal of Ayurveda & Integrative Medicine (JAIM) – 6 अंक दोन महिन्यांनी
9 रसशास्त्र Annals of Ayurvedic Medicine (AAM) – A Peer Reviewed Quarterly Journal by AAPI – 12 अंक त्रैमासिक
10 रोगनिदान Ayurveda Mahasammelan Patrika – 12 अंक मासिक
11 संस्कृत संहिता Journal of Samhita Siddhanta and Sanskrit – 2 अंक सहा महिन्यांनी
12 शलाक्य तंत्र Indian Journal of Ayurved and Integrative Medicine KLEU – 6 अंक दोन महिन्यांनी
13 शल्य तंत्र International Journal of Case Reports in Surgery – 2 अंक सहा महिन्यांनी
14 स्वस्थवृत्त International Journal of Food Science and Nutrition – 4 अंक त्रैमासिक
ग्रंथालय नियम व अटी
  1. शांत आणि अभ्यासासाठी अनुकूल वातावरण राखण्यासाठी नेहमी शांतता पाळा.
  2. ग्रंथालयात शांतपणे प्रवेश करा आणि आतमध्ये संयमाने वागा.
  3. ग्रंथालय वेळ: सोमवार ते शनिवार सकाळी १०.०० ते सायं. ५.४५.
  4. वाचन कक्ष दररोज सकाळी ८.३० ते ११.०० पर्यंत खुला राहील.
  5. ग्रंथालयात प्रवेश करण्यापूर्वी महाविद्यालयाचे ओळखपत्र (ID) बाळगणे अनिवार्य आहे.
  6. प्रत्येक वेळी वाचन कक्षात येताना बायोमेट्रिक तसेच उपस्थिती नोंदवहीत सही करणे आवश्यक आहे.
  7. मोबाईल फोन सायलेंट मोडवर ठेवा; फोनवर बोलणे आत निषिद्ध आहे.
  8. ग्रंथालयात अन्न व पेयपदार्थ आणणे किंवा सेवन करणे मनाई आहे.
  9. पुस्तके व ग्रंथालय साहित्य काळजीपूर्वक हाताळा; पाने फाडू नका, वाकवू नका किंवा लिहू नका.
  10. उधार घेतलेली पुस्तके १५ दिवसांच्या आत परत करा; अन्यथा दंड आकारला जाईल.
  11. ग्रंथालय कार्ड जबाबदारीने वापरा; ते इतरांना देऊ नका.
  12. प्रत्येक विद्यार्थ्याला एका वेळी २ पुस्तके घेण्याची परवानगी आहे.
  13. आपल्या वस्तूंची जबाबदारी स्वतः घ्या. मौल्यवान वस्तू ग्रंथालयात आणू नका. हरवल्यास ग्रंथालय जबाबदार राहणार नाही.
  14. स्वच्छता राखा आणि ग्रंथालय नीटनेटके ठेवा.
  15. ग्रंथपालांच्या सूचनांचे नेहमी पालन करा.
  16. इतरांच्या अभ्यासात व्यत्यय येणार नाही याची काळजी घ्या.
ग्रंथालय धोरणे
१) पुस्तके वगळण्याचे धोरण (Weeding Policy): ग्रंथालयातील पुस्तकांचा आढावा दर दोन वर्षांनी घेतला जातो आणि आवश्यकतेनुसार जुनी किंवा अनुपयोगी पुस्तके वगळली जातात.
२) पुस्तक वहन धोरण (Book Circulation Policy): प्रत्येक विद्यार्थ्यास १५ दिवसांसाठी दोन पुस्तके दिली जातात. १५ दिवसांनंतर उशीर झाल्यास दंड लागू होतो.
३) साठा पडताळणी धोरण (Stock Verification Policy): ग्रंथालयातील पुस्तकांची प्रत्यक्ष पडताळणी दर तीन वर्षांनी केली जाते आणि त्यानुसार नोंदी अद्ययावत केल्या जातात.
४) नो ड्यूज धोरण (No Dues Policy): शैक्षणिक वर्ष पूर्ण झाल्यानंतर सर्व विद्यार्थ्यांना “नो ड्यूज प्रमाणपत्र” दिले जाते. कोणाकडे पुस्तके प्रलंबित असल्यास ती परत घेतली जातात, अन्यथा त्या पुस्तकांची किंमत विद्यार्थ्याकडून वसूल केली जाते.
ग्रंथालयातील सुविधा
  • पिण्याच्या पाण्यासाठी ग्रंथालयात वॉटर कूलरची व्यवस्था आहे.
  • पदवी (UG) विद्यार्थ्यांसाठी १०० आसन क्षमता असलेला वाचन कक्ष तसेच पदव्युत्तर (PG) आणि प्राध्यापकांसाठी स्वतंत्र विभाग उपलब्ध आहे.
  • वाचन कक्षात CCTV कॅमेरे बसवलेले आहेत.
  • विद्यार्थी ग्रंथालयात बसून संदर्भासाठी पुस्तके वापरू शकतात तसेच १५ दिवसांसाठी २ पुस्तके घेऊ शकतात.
  • इंटरनेट सुविधेसह ई-लायब्ररी उपलब्ध आहे.
  • शिष्यवृत्तीधारक विद्यार्थ्यांसाठी बुक बँक सुविधा उपलब्ध आहे.
  • MUHS Consortium – प्राध्यापक आणि UG/PG विद्यार्थ्यांसाठी ई-लायब्ररी सेवा. वैयक्तिक लॉगिन आयडी व पासवर्डद्वारे मोबाईलवरही वापरता येते.
  • वाचन कक्षाला भेट देणाऱ्या विद्यार्थ्यांची नोंद ठेवण्यासाठी बायोमेट्रिक उपस्थिती प्रणाली बसवलेली आहे.
  • ग्रंथालयाचे व्यवस्थापन व सेवा सुरळीत चालण्यासाठी लायब्ररी मॅनेजमेंट सॉफ्टवेअरचा वापर केला जातो.

ग्रंथालय समिती (ऑक्टोबर २०२५ पासून)

अनु. क्र. प्राध्यापक / सदस्याचे नाव विभाग / पद समितीतील पद
1 डॉ. राजेंद्र धाटे प्राध्यापक
शल्यतंत्र विभाग
अध्यक्ष
2 श्री. नरसू पाटील प्रशासकीय अधिकारी
RAPMC
सदस्य
3 श्री. हनमंत क्षीरसागर ग्रंथपाल सदस्य सचिव
4 डॉ. ज्योती मेघडंबर सहप्राध्यापक
रोगनिदान विभाग
सदस्य
5 डॉ. किशोर मडवी सहप्राध्यापक
रचना शरीर
सदस्य
6 डॉ. गायत्री गांवकर  सहाय्यक प्राध्यापक
रसशास्त्र विभाग
सदस्य
7 डॉ. विद्या जांगले सहाय्यक प्राध्यापक
शल्यतंत्र विभाग
सदस्य
8 श्री. वैभव चव्हाण सहाय्यक ग्रंथपाल सदस्य

ग्रंथालयाच्या विकास व व्यवस्थापनासंबंधी विषयांवर चर्चा करण्यासाठी समिती दर तीन महिन्यांनी बैठक घेते आणि नियमित आढावा घेतला जातो.

डिजिटल ग्रंथालय समिती (जुलै २०२५ पासून)

अनु. क्र. प्राध्यापक / सदस्याचे नाव विभाग / पद समितीतील पद
1 डॉ. सीमा अत्राम सहप्राध्यापक, द्रव्यगुण विभाग अध्यक्ष
2 श्री. हनमंत क्षीरसागर ग्रंथपाल सदस्य सचिव
3 डॉ. ज्योती बांदे सहाय्यक प्राध्यापक, संहिता सिद्धांत विभाग सदस्य

डिजिटल ग्रंथालय

महाविद्यालयात १० संगणकांसह इंटरनेट सुविधायुक्त स्वतःचे डिजिटल ग्रंथालय उपलब्ध आहे. या संगणकांमध्ये विद्यार्थ्यांसाठी संदर्भासाठी अनेक आयुर्वेदिक ई-पुस्तकांचा संग्रह उपलब्ध आहे. त्यांची यादी खाली दिली आहे:

डिजिटल पुस्तकांची यादी

अनु. क्र. पुस्तकाचे नाव लेखक
1भारतीय औषधी वनस्पतीसी. पी. खरे
2मदनपाल निघंटु-
3आयुर्वेदाची मटेरिया मेडिकावैद्य भगवान दास
4भारतीय औषध संहिता २००७भारत सरकार
5अभिनव प्रसूतीतंत्रम्पं. दामोदर शर्मा गौड
6भारतीय आयुर्वेदिक औषध संहिताभारत सरकार
7आरोग्य चिंतामणीएस. विश्वनाथ शर्मा
8अष्टांगहृदयवाग्भट
9अष्टांगहृदय सूत्रस्थान हँडबुकवाग्भट
10अष्टांग संग्रहवाग्भट
11आयुर्वेद विज्ञानकविराज बिनोद लाल
12आयुर्वेदांकाभट्ट मथुरानाथ शास्त्री
13आयुर्वेद महोदधिसुशेन
14आयुर्वेदसूत्रम्आर. शामा शास्त्री
15आयुर्वेद प्रकाशमाधव
16भैषज्य रत्नावलीडॉ. जी. श्रीनिवास आचार्य
17भैषज्य रत्नावलीगोपालप्रसाद शर्मा कौशिक
18भावप्रकाश संहिताडॉ. ब्रह्मशंकर मिश्रा
19भावप्रकाश (मध्य खंड)डॉ. ब्रह्मशंकर मिश्रा शास्त्री
20भावप्रकाश (ज्वराधिकार)डॉ. ब्रह्मशंकर मिश्रा
MUHS डिजिटल ग्रंथालय कन्सोर्टियम

संस्थेने MUHS च्या डिजिटल ग्रंथालय कन्सोर्टियमची सदस्यता घेतलेली आहे. महाराष्ट्र आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ (MUHS) डिजिटल ग्रंथालय कन्सोर्टियमद्वारे ई-जर्नल्स, ई-पुस्तके आणि विविध डेटाबेसचा विस्तृत संग्रह २४x७ ऑनलाइन उपलब्ध करून दिला जातो. ही सुविधा प्रामुख्याने वैद्यकीय, दंत, आयुर्वेद, नर्सिंग आणि इतर आरोग्य विज्ञान शाखांतील प्राध्यापक, संशोधक आणि विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त आहे. SAML-आधारित लॉगिनद्वारे दूरस्थ प्रवेशाची सुविधा उपलब्ध असून, यामुळे संशोधन आणि पुराव्यावर आधारित वैद्यकीय पद्धतींना चालना मिळते.

या संस्थेतील सर्व विद्यार्थी आणि प्राध्यापकांना MUHS कडून युजरनेम आणि पासवर्ड प्रदान केले जातात. खाली दिलेल्या लिंकवर क्लिक करून विद्यार्थी आपल्या खात्यात लॉगिन करू शकतात:

MUHS डिजिटल ग्रंथालयाला भेट द्या