परिचय
क्रिया शरीर हा विषय आयुर्वेदातील मानवी शरीरक्रियेच्या मूलभूत संकल्पनांशी संबंधित आहे. यात मूलभूत तत्त्वे, सिद्धांत आणि सामान्य व्यक्तीची वैद्यकीय तपासणी यांचा समावेश होतो. हा विषय प्रथम BAMS विद्यार्थ्यांसाठी आयुर्वेद शिक्षणाची सुरुवात करतो तसेच पदव्युत्तर आणि पीएचडी विद्यार्थ्यांसाठी याचा व्यावहारिक उपयोगही शिकवला जातो.
या विषयामध्ये सर्व अवयव प्रणालींशी संबंधित शरीरक्रियेची मूलतत्त्वे तसेच या प्रणालींमधील महत्त्वाचे परस्परसंबंध स्पष्ट केले जातात. यासोबतच दोष, धातू आणि मल यांसारख्या शरीराच्या मूलभूत घटकांशी संबंधित शरीरक्रियेचे तत्त्वज्ञानही सांगितले जाते. तसेच स्रोतस, प्रकृती, आहार, अवस्थापक, विपाक, अग्नी, आत्मा, मन, निद्रा इत्यादी विशेष संकल्पनांचे सविस्तर ज्ञानही या विषयात दिले जाते.
Faculty
| अ. क्र. | प्राध्यापक | पदनाम |
| १ | डॉ. किरण रमाकांत पाबीतवार | प्राध्यापक व विभागप्रमुख |
| २ | डॉ. कैलास रामराव सोनमंकर | सहयोगी प्राध्यापक |
| ३ | डॉ. स्नेहा शिवाजी साळुंखे | सहाय्यक प्राध्यापक |
ठळक वैशिष्ट्ये
- विभागामध्ये आवश्यक उपकरणे, साधने, चार्ट्स, नमुने आणि पोस्टर्ससह सुसज्ज प्रयोगशाळा व संग्रहालय आहे.
- विभागाकडे विविध लेखकांची पुस्तके आणि प्रबंध असलेले स्वतंत्र ग्रंथालय देखील आहे.
- विभागात नियमितपणे अंतर्गत पदव्युत्तर (PG) सेमिनार आयोजित केले जातात.
- विद्यार्थ्यांच्या प्रकृती, सार, कोष्ठ आणि अग्नी यांचे मूल्यांकन करण्यासाठी विभाग क्लिनिकल पोस्टिंग आयोजित करतो.
- विभाग अग्निपरीक्षण, मलपरीक्षण, दोष-धातू-मल वृद्धी-क्षय इत्यादींसाठी क्लिनिकल पोस्टिंग तसेच हिमोग्लोबिन मापन, RBC आणि WBC मोजणी, डिफरेंशियल WBC काउंटिंग यांसारखे आधुनिक प्रॅक्टिकल्स देखील आयोजित करतो.
यश
| क्रमांक | नाव | पुरस्कार |
| 1. | डॉ. कैलास सोनमंकर | २०१३ मध्ये आयुषरत्न पुरस्कार |
संशोधन लेख
| अ. क्र. | प्राध्यापकांचे नाव | संशोधन लेख |
|---|---|---|
| १ | डॉ. किरण पाबितवार |
|
| २ | डॉ. कैलास सोनमणकर |
|
| ३ | डॉ. स्नेहा साळुंखे |
|
पदव्युत्तर (PG) प्रबंध
| अ. क्र. | पदव्युत्तर विद्यार्थ्याचे नाव | प्रबंधाचे शीर्षक | मार्गदर्शक |
|---|---|---|---|
| १. | डॉ. सचिन हजारे | पीक फ्लो मीटरच्या साहाय्याने वाहतूक पोलिसांमध्ये विकृत उदान वायूवर नाडीशोधन प्राणायामाच्या परिणामकारकतेचा अभ्यास | डॉ. कैलास सोनमंकर |
| २. | डॉ. सिमरन कामटेकर | निद्रानाश आणि स्मृती यांतील संबंधाचा आडवा छेदात्मक (Cross-Sectional) अभ्यास | डॉ. कैलास सोनमंकर |
| ३. | डॉ. प्रीती वर्मा | अन्नवह स्रोतदुष्टी लक्षणे आणि अकाल भोजन यांतील संबंधाचा आडवा छेदात्मक अभ्यास | डॉ. संपदा संत |
| ४. | डॉ. स्नेहल अलोने | लहान मुलांमधील वाढ खुंटणे (Failure to Thrive) आणि प्रकृती यांतील संबंधाचा अभ्यास | डॉ. संपदा संत |
| ५. | डॉ. निकिता पवार | पुरीषवह स्रोतदुष्टी आणि अध्यशन यांतील संबंधाचा आडवा छेदात्मक अभ्यास | डॉ. कैलास सोनमंकर |
| ६. | डॉ. वैदेही कदम | प्राथमिक शाळेतील शिक्षकांमध्ये अतिबोलणे आणि उदान वायू दुष्टी यांचा आडवा छेदात्मक अभ्यास | डॉ. संपदा संत |
| ७. | डॉ. श्रुतिका साळुंखे | नाडीतरंगिणीद्वारे मोजलेल्या मांसधातू बलाची डायनामोमीटरद्वारे मोजलेल्या स्नायूशक्तीशी तुलना करणारा आडवा छेदात्मक अभ्यास | डॉ. संपदा संत |
| ८. | डॉ. धनश्री बेलकडे | पूर्वमधुमेही व्यक्तींमध्ये आहारविधिविधान पालनाचा आडवा छेदात्मक अभ्यास | डॉ. कैलास सोनमंकर |
| ९. | डॉ. सतीश नारखेडे | स्टँडर्ड अग्नी असेसमेंट स्केल आणि नाडीतरंगिणी यांच्या साहाय्याने अग्नीचे तुलनात्मक मूल्यांकन – आडवा छेदात्मक अभ्यास | डॉ. कैलास सोनमंकर |
| १०. | डॉ. प्रिती पाटणगे | रात्रीच्या शिफ्टमुळे निद्रेच्या अभाव असलेल्या सुरक्षा रक्षकांमध्ये बल निश्चित करण्याचा आडवा छेदात्मक अभ्यास | - |
| ११. | डॉ. प्रमोद राठोड | मुंबई शहरातील टॅक्सी चालकांमध्ये स्पायरोमेट्रीच्या साहाय्याने फुफ्फुसांच्या कार्यक्षमतेचे मूल्यांकन करणारा आडवा छेदात्मक अभ्यास | - |
पीएचडी प्रबंध
| अ. क्र. | विद्यार्थ्याचे नाव | प्रबंधाचे शीर्षक | मार्गदर्शक |
|---|---|---|---|
| १. | डॉ. राजेश्वर उबरहांडे | एचआयव्ही बाधित व्यक्तींमध्ये ओजोविकृती आणि CD4 काउंट यांतील संबंधाचा अभ्यास – निरीक्षणात्मक भावी (Observational Prospective) अध्ययन. | डॉ. जातवेद पवार |
| २. | डॉ. सुजाता राजन | तणावासाठी बायोमार्कर्सचा उपयोग आणि शिरोधाराचा परिणाम – ओपन लेबल सिंगल आर्म अध्ययन. | डॉ. पी. यू. देशमुख |
| ३. | डॉ. माधवी होवाल | १८ ते ३० वर्षे वयोगटातील काश्यपोक्त आरोग्यलिंगानी दर्शविणाऱ्या निरोगी स्वयंसेवकांमध्ये आहार विधीविधानाच्या पालनाचे मूल्यांकन करणारा निरीक्षणात्मक आडवा छेदात्मक अभ्यास. | डॉ. जातवेद पवार |
| ४. | डॉ. भाविन दुबल | तंबाखू चघळण्याची सवय सोडण्यासाठी पदांशिक क्रम पद्धती व सत्त्वावजय चिकित्सा विरुद्ध निकोटीन रिप्लेसमेंट थेरपी यांच्या परिणामकारकतेचा यादृच्छिक तुलनात्मक अभ्यास. | डॉ. जातवेद पवार |
| ५. | डॉ. अजित देवीकर | अध्यशनावर विशेष भर देऊन विविध देहप्रकृतींमध्ये आहाराच्या सवयी आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्स यांतील संबंध – निरीक्षणात्मक केस-कंट्रोल अध्ययन. | डॉ. जातवेद पवार |
| ६. | डॉ. शेख शिरीनकौसर अब्दुलखलिल | AIAPGET परीक्षेची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांमध्ये तणावाच्या संदर्भात रसवह स्रोतदुष्टीचे मूल्यांकन. | डॉ. संपदा संत |
| ७. | डॉ. मोनिका एस. पाटवारी | सवयीच्या दिवास्वाप आणि कमी बेसल मेटाबॉलिक रेट यांतील संबंधाचे मूल्यांकन करणारा केस-कंट्रोल अभ्यास. | डॉ. संपदा संत |